Zelfcompassie: waarom mild zijn je sterker maakt

Portret van Fajah Lourens, coach en oprichtster van Killerbody

Ik eet weleens te veel. Gewoon. Een avond waarop het bord nog een keer vol gaat, of waarop er na het eten toch nog iets zoets bij komt. En dan zie ik het soms terug aan mijn cellulite. Vroeger lag ik daar wakker van. Nu niet meer. Maar eerlijk is eerlijk: dat heeft wel 25 jaar moeten duren.

Wat er in die 25 jaar veranderde? Niet mijn lijf. Wel de stem in mijn hoofd. Die ging van afkraken naar iets wat ik nu zelfcompassie noem. En ik zie elke dag bij vrouwen hoe groot dat verschil is. Want met zelfcompassie verander je niet minder. Je verandert juist wél.

Fajah Lourens over zelfcompassie en mild zijn voor jezelf

Wat is zelfcompassie eigenlijk?

Zelfcompassie betekent dat je jezelf met dezelfde vriendelijkheid behandelt als een goede vriendin, juist op momenten dat het tegenzit. In de psychologie bestaat het uit drie delen: vriendelijk zijn voor jezelf in plaats van hard, weten dat iedereen worstelt en dat je daarin niet alleen bent, en voelen wat je voelt zonder erin te verdrinken.

Klinkt simpel. Is het niet. Want als je vriendin zegt dat ze zich dik voelt, zeg jij nooit: “Ja, klopt, jij hebt ook nergens discipline.” Tegen jezelf zeg je dat wel. Elke dag misschien.

Zelfcompassie is geen zelfmedelijden. Het is ook geen zelfliefde in de zin van “ik vind mezelf altijd geweldig”. Het is zachter dan dat. Het is jezelf vasthouden op de dag dat je jezelf helemaal niet geweldig vindt. Over het bredere plaatje schreef ik in wat is zelfliefde.

“Maar als ik mild ben, word ik toch lui?”

Dit is de vraag die ik het vaakst hoor. En ik snap hem. Want veel van ons zijn opgegroeid met het idee dat je jezelf moet opjagen om iets te bereiken. Dat streng zijn werkt.

Onderzoek laat iets anders zien. In een serie experimenten van Breines en Chen (2012) waren mensen die met zelfcompassie naar een eigen fout keken juist méér gemotiveerd om zich te verbeteren. Ze zagen een zwakte vaker als iets wat je kunt veranderen en ze gingen na een mislukte toets langer studeren. Een overzichtsstudie van Ferrari en collega’s (2019) vond bovendien dat zelfcompassie-oefeningen zelfkritiek en piekeren verminderen.

Dat verbaast me niets. Hardheid levert angst op. En angst laat je vluchten. In de koelkast, in je telefoon, in de bank. Mildheid laat je blijven. Dat mag.

Waarom is zelfcompassie zo moeilijk voor ons?

Omdat die harde stem ooit een functie had. Als NLP-coach en coach met paarden kijk ik altijd naar wat er onder gedrag zit. En onder die strenge stem zit bijna altijd een overlevingsmechanisme. Een klein meisje dat leerde: als ik het maar goed genoeg doe, word ik niet afgewezen. Als ik mezelf eerst afkraak, doet het minder pijn als een ander het doet.

Mijn vader zei ooit letterlijk tegen me dat ik geen talent had. Zo’n zin nestelt zich. En voor je het weet ben jij degene die hem herhaalt, jaren later, als niemand er meer om vraagt. Waar die stem vandaan komt en hoe hij werkt, lees je in je innerlijke criticus: waarom die stem zo hard is.

Die stem wil je beschermen. Echt. Alleen beschermt hij je met methodes van toen. Zelfcompassie is niet die stem wegduwen. Het is hem horen en zeggen: dank je, ik neem het vanaf hier over.

Zelfcompassie bij afvallen en je eetgedrag

Hier wordt het voor veel vrouwen pas echt voelbaar. Je hebt een plan. Het gaat een week goed. Dan komt die ene avond. En wat er daarna in je hoofd gebeurt, bepaalt eigenlijk alles.

Zonder zelfcompassie klinkt het zo: “Zie je wel, ik kan het niet. Laat maar zitten, het maakt toch niet meer uit.” En dan wordt die ene avond een week. Met zelfcompassie klinkt het zo: “Oké. Dat was veel. Wat had ik eigenlijk nodig vanavond?” En dan pak je de draad de volgende ochtend gewoon weer op.

Overeten, snoepen, jezelf vergelijken: het zijn gevolgen. Daaronder zitten triggers en zelfafwijzing. Als jij jezelf na elke misstap afwijst, voed je precies het patroon dat je wilt doorbreken. Daarom zeg ik altijd: er is niets mis met verbeteren, maar wél met jezelf afwijzen. Meer daarover schreef ik in mindset bij afvallen.

Herken je dat eten voor jou meer is dan honger, of voelt het alsof je er de controle over kwijt bent? Praat er dan ook over met je huisarts of een psycholoog. Daar hoef je je niet voor te schamen.

Hoe oefen je het? Begin met één moment per dag

Je hoeft niet morgen ineens de liefste versie van jezelf te zijn. Zelfcompassie oefen je in kleine momenten. Het eerste moment is opmerken. Hoor je jezelf iets lelijks zeggen, zeg dan zachtjes: “Ik hoor je.” Meer niet.

Het tweede moment is de vriendinnenvraag. Wat zou ik nu tegen mijn beste vriendin zeggen als zij dit had gedaan? Zeg dat dan tegen jezelf. Hardop als het kan. Het voelt raar. Doe het toch.

Het derde moment is je lijf. Leg een hand op je hart of op je buik en adem drie keer rustig uit. Dat klinkt misschien zweverig, maar je lichaam snapt aanraking sneller dan je hoofd woorden snapt. Wil je daar wat langer bij stilstaan, probeer dan mijn geleide meditatie voor zelfliefde.

En op de dagen dat het niet lukt? Dan is dat precies het moment om het te oefenen. Niet morgen, niet gisteren, maar nu.

Mild zijn maakt je sterker

Als ik terugkijk naar de jonge vrouw die het strand niet op durfde omdat er putjes in haar billen zaten, dan zou ik haar dit willen zeggen. Niet om te zeggen dat ze niet moest trainen of niet strakker mocht willen worden. Dat mag. Maar om te zeggen: je hoeft jezelf niet te haten om te veranderen.

Zelfcompassie is geen zwakte. Het is de grond onder je voeten. Vanaf daar kun je groeien, vallen en weer opstaan, zonder dat je bij elke val jezelf kwijtraakt. Zonder donker geen licht. En zonder mildheid geen blijvende verandering.

Merk je dat je onzekerheid dieper zit dan alleen die stem? Lees dan ook mijn blog over onzekerheid: waar het vandaan komt en hoe je zelfvertrouwen opbouwt. Wie ik ben en waarom ik dit werk doe, lees je in mijn verhaal.

Dus ik ga je helpen.

Wil je samen met ons kijken naar wat er onder die harde stem en je eetgedrag zit, met een plan dat bij jóu past? Ontdek de Killerbody 1-op-1 coaching. Liever eerst rustig beginnen? Schrijf je in voor de nieuwsbrief en ontvang de gratis meditatie ‘Ontwaak je innerlijke vuur’.

Veelgestelde vragen over zelfcompassie

Wat is het verschil tussen zelfcompassie en zelfmedelijden?

Bij zelfmedelijden blijf je hangen in hoe erg het is en voel je je alleen. Bij zelfcompassie erken je de pijn, weet je dat iedereen dit soort momenten kent en ben je vriendelijk voor jezelf, zodat je weer verder kunt.

Maakt zelfcompassie je niet lui?

Nee. Onderzoek laat zien dat mensen die mild naar hun fouten kijken juist méér gemotiveerd zijn om te verbeteren. Hardheid maakt je bang. Mildheid laat je blijven.

Hoe begin ik met zelfcompassie?

Met één moment per dag. Merk je harde stem op, vraag je af wat je tegen een vriendin zou zeggen en zeg dat tegen jezelf. Een hand op je hart en drie rustige ademhalingen helpen ook.

Helpt zelfcompassie bij afvallen?

Het helpt je vooral om na een misstap niet op te geven. Wie zichzelf na één avond overeten afwijst, valt vaker terug in hetzelfde patroon. Met zelfcompassie pak je de draad sneller weer op.